U organizaciji Centra za istraživanje moderne i savremene historije Tuzla u Tuzli je u 21. i 22. novembra 2025. godine u Grand Hotelu Tuzla održana Međunarodna naučnu konferenciju: STOLJEĆE SVJETSKIH KATAKLIZMI: Ratni zločini i genocid u Bosni i Hercegovini u XX stoljeću, koja je održana u okviru Naučnog projekta „Historijski pogledi 2025“. Bila je ovo deveta po redu naučna konferencija u organizaciji CIMOSHIS Tuzla, na kojoj su otvarena važna pitanja iz naše prošlosti.
Tema ovogodišnje međunarodne naučne konferencija bila je posvećena velikim ratnim kataklizmama i 20. stoljeću (Prvi svjetski rat, Drugi svjetski rat, te ratovi iz 90-ih godina 20. stoljeća vezani za disoluciju Jugoslavije i dr), i njihovim uticajima na prilike u Bosni i Hercegovini i zemlje okruženja. Ove 2025. godine se navršava 111 godina od početka Prvog svjetskog rata, 80 godina od okončanja Drugog svjetskog rata, te 30. godina od Genocida nad Bošnjacima Srebrenice i Dejtonskog sporazuma itd.
Svaka od ranijih konferencija, zbog aktuelnosti prezentovane tematike je pobudila interes naučne, prije svega historijske, ali i šire javnosti. Kao rezultat naših dosadašnjih rezultata, jesu brojni historijski radovi sa konferencija, objavljeni u časopisu CIMOSHIS Tuzla Historijski pogledi.
Na početku otvaranja Naučnog projekta „Historijski pogledi 2025“ obratio nam se predsjednik Naučnog i Organizacionog odbora, prof. dr. Seada Selimovića, koje je pozdravio skup i ukazao na značaj odabrane teme za ovogodišnju međunarodnu naučnu konferenciju. Potom se obratio i prof. dr. Sead Nazibegović, dekan Filozofskog fakulteta Univerziteta u Tuzli, te ministar obrazovanja i nauke u Vladi Tuzlanskog kantona, dr. Ahmed Omerović. Ministarstvo na čelu sa ministrom dr. Omerovićem daje podršku istrajavanju CIMOSHIS Tuzla da na ovaj način promoviše historijsko znanje.
Pokrovitelji Naučnog projekta „Historijski pogledi 2025“ bili su: Federalno ministartvo obrazovanja i nauke, Ministartvo obrazovanja i nauke Tuzlanskog kantona i Grad Tuzla.
U okviru Naučnog projekta „Historijski pogledi 2025“ održano je Predstavljanje izdanja CIMOSHIS Tuzla, publikovanih u 2025. godinu. Predstavljeni su 13. i 14. broj časopisa Historijski pogledi. Mi iz CIMOSHIS Tuzla smo naročito ponosni na časopis Historijski pogledi, koji na najbolji način prezentuje rad CIMOSHIS Tuzla. O ovim brojevima časopisa govorili su prof. dr. Zećir Ramčilović, sa Instituta za nacionalnu istoriju, Univerzitet „Sv. Kiril i Metodij“ Skoplje (Sjeverna Makedonija), ujedno i član Redakcije časopisa, te prof. dr. Izet Šabotić, izvršni direktor CIMOSHIS Tuzla, te urednik časopisa „Historijski pogledi“.
Potom je uslijedilo predstavljanje monografije/knjige prof. dr. Izeta Šabotića, VELIKA MEDRESA U SKOPLJU (1925-1941): stasavanje jedne generacije. Monografijom Velika medresa u Skoplju (1925-1941), prof. dr. Izet Šabotić je na najbolji način, naučno-historijskim osvrtom otrgnuo od zaborava važno pamćenje o školi i ljudima koji su ispisali bitne dionice sandžačke i kosovske historije 20. stoljeća. O navedenoj knjizi govorili su recenzenti: prof. dr. Sead Selimović, sa Filozofskog fakulteta Univerziteta u Tuzli i prof. dr. Redžep Škrijelj, sa Državnog univerziteta u Novom Pazaru.
Na kraju je predstavljena publikacija mr. Esafa Levića, Brčko u austrougarskom vremenu (1878-1918): Historijski izvori. Navedena knjiga dijelom predstavlja nastavak 2022. godine objavljene knjige Brčko u periodu austrougarske uprave (1878-1918) – Historijska građa i komentari. O navedenoj publikaciji govorio je jedan od recenzenata: mr. sc. Omer Zulić, direktor Arhiva Tuzlanskog kantona
Ove godine smo nastojali uključiti i neke od institucija da ponude svoje sadržaje, koje bi uključili u realizaciju Naučnog projekta „Historijski pogledi 2025“, a koji bi bili interesanti i zanimljivi.
Za ovu priliku Arhiv Tuzlanskog kantona (s kojim imamo dugogodišnju saradnju i potpisan sporazum o saradnji) nam je ponudio izložbu, koju su njegovi zaposlenici radili ove godine u povodu obilježavanja 30. godina od Genocida u Srebrenici. Izložba nosi naziv: „Presude za genocid u Srebrenici, zaštićenoj zoni Ujedinjenih nacija“. Izložba je urađena na 16 panoa, a njeni autori su: Jasmin Jajčević, Hatidža Fetahagić, Omer Zulić i Adnan Tinjić. O navednoj izložbi govorila je Hatidža Fetahagić, prof, arhivski savjetnik.
Nakon otvaranja izložbe uslijedila je realizacijaMeđunarodne naučne konferencije, koja se sastaojala iz tri sesije i na kojoj je učestvovalo 28 izlagača. Neki od izlagača iz objektivnih razloga nisu mogli prisustvovati, ali je ipak značajan broj učesnika, predstavio svoje priloge. Učesnici su bili iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore, Hrvatske, Bugarske. Sjeverne Makedonije i sa Kosova.
Međunarodna naučna konferencija „STOLJEĆE SVJETSKIH KATAKLIZMI: Ratni zločini i genocid u Bosni i Hercegovini u XX stoljeću“, u organizaciji Centra za istraživanje moderne i savremene historije Tuzla, predstavlja nužan i pravovremen naučni odgovor na potrebu za dubljim razumijevanjem historijskih procesa koji su oblikovali sudbinu Bosne i Hercegovine.
Analizom izlaganja autora na konferencije, mogu se izvesti zaključci:
Bosna i Hercegovina kao epicentar svjetskih previranja. Tokom 20. stoljeća, Bosna i Hercegovina nije bila tek periferni posmatrač, već centralna pozornica globalnih sukoba. Od Sarajevskog atentata 1914. godine, preko antifašističke borbe i stradanja u Drugom svjetskom ratu, pa sve do agresije i disolucije Jugoslavije 90-ih godina, Bosna i Hercegovina se nalazila u fokusu geopolitičkih interesa. Ciklično ponavljanje ratnih kataklizmi (1914–1918, 1941–1945, 1992–1995) ukazuje na tragičan kontinuitet u kojem su se globalni sukobi prelamali preko leđa bosanskohercegovačkog stanovništva.
Kontinuitet stradanja i prekid šutnje. Poseban fokus konferencije stavljen je na fenomenologiju zločina i genocida, gdje se jasno ukazuje na evoluciju nasilja – od vojnih i civilnih žrtava Velikog rata, preko ideološki motivisanih zločina NDH i četničkog pokreta u Drugom svjetskom ratu, do kulminacije u genocidu nad Bošnjacima Srebrenice 1995. godine. Važan aspekt ovih zaključnih razmatranja jeste prepoznavanje historiografske šutnje koja je desetljećima prekrivala zločine nad bošnjačkim stanovništvom u Drugom svjetskom ratu, a koja je prekinuta tek uoči nove agresije 90-ih godina.
Geopolitičke aspiracije i njihove posljedice. Kroz sva tri analizirana perioda provlači se konstanta velikodržavnih aspiracija susjednih zemalja prema teritoriji Bosne i Hercegovine. Od projekta „Homogena Srbija“ Stevana Moljevića do agresije 90-ih, cilj je bio isti, a metode su uključivale progone, etničko čišćenje i genocid. Zaključuje se da, iako je agresija okončana Dejtonskim sporazumom, politički pritisci i destrukcija Bosne i Hercegovine od strane susjeda i njihovih unutrašnjih satelita nisu prestali ni 30 godina kasnije, čime se koči prosperitet države.
Naučna revalorizacija kao imperativ. Obilježavanje značajnih godišnjica (111 godina od početka Prvog svjetskog rata, 80 godina od kraja Drugog svjetskog rata i 30 godina od genocida u Srebrenici) nije samo čin komemoracije, već poziv na naučnu revalorizaciju. Sagledavanje ovih događaja iz više uglova – međunarodnog i unutrašnjeg – ključno je za utvrđivanje historijske istine.
Konačno, ova konferencija potvrđuje da se savremeni trenutak Bosne i Hercegovine ne može razumjeti bez temeljite analize trauma iz 20. stoljeća. Međunarodna naučna konferencija nije samo pogled u prošlost, već nužan alat za dekonstrukciju historijskih falsifikata i razumijevanje sadašnjosti u kojoj se posljedice stoljeća kataklizmi i dalje osjećaju.
https://historiografija.ba/historija-u-javnosti/naucne-manifestacije/stoljece-svjetskih-kataklizmi
https://www.bhstring.net/tuzlauslikama/tuzlarije/viewnewnews.php?id=125472